Scenariusz i Kulisy Filmu

Kino Złotego Wieku: Twoja historia to gotowy film, cz 2.

O warsztatach scenariuszowych, na których odczarowujemy magię ekranu i sięgamy po najcenniejsze źródło inspiracji.

Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd filmowcy biorą te wszystkie wielkie historie? Moi koledzy po fachu zwykli mawiać żartobliwie: „Piszemy z bólu, cierpienia i z potrzeby zarobienia na chleb”. Ale prawda jest taka, że najcenniejszy, najbardziej deficytowy surowiec w przemyśle filmowym leży w pamięci ludzi, którzy naprawdę przeżyli swoje życie.

Na warsztatach scenariuszowych „Kino Złotego Wieku” spotykamy się w zupełnie luźnej, kawiarnianej atmosferze. Z dwóch powodów ta nazwa ma dla mnie sens: złoty wiek to najlepszy czas kina – lata 50. i 60., gdy film rozwijał skrzydła, ale złoty wiek to także bagaż doświadczeń naszych uczestników. Młodym twórcom często powtarzam: „Wy już więcej zdążyliście zapomnieć, niż oni kiedykolwiek przeczytali w podręcznikach”.

KADR 1: SCENARIUSZ JAKO NARZĘDZIE ROBOCZE. NIE KSIĄŻKA, LECZ INSTRUKCJA DLA 200 OSÓB.

Odczarować scenariusz: to nie jest literatura

Zaczynamy od tego, co zazwyczaj leży schowane w teczkach kierowników produkcji. Rozdaję uczestnikom prawdziwe, robocze scenariusze filmów fabularnych i seriali – te ze znakami wodnymi i pieczątkami „ściśle poufne”.

Dla wielu to spore zaskoczenie: scenariusz nie ma być piękną książką. To lapidarna, surowa forma. Kilka zdań didaskaliów, dialogi i konkrety. Reżyser nie czyta go dla zachwytów językowych – jego zadaniem jest przepisać słowa na zatrzymane światło, ruch i dźwięk. A za nim stoi machina: charakteryzatorzy, oświetlacze, rekwizytorzy i całe zastępy ludzi. Bo na planie filmowym najmniej zatrudnionych jest… samych aktorów.

„Gdy na planie spadnie scenariusz, natychmiast trzeba na niego nadepnąć. Dlaczego? Żeby rola nie leżała! To stary teatralny przesąd, który filmowcy traktują śmiertelnie poważnie.”

KADR 2: ZAKŁAD FRYZJERSKI – DAWNE CENTRUM INFORMACJI, GDZIE FAKT SPOTYKA SIĘ Z FIKCJĄ.

Gdzie rodzi się opowieść? Magiel, fryzjer i taksówka z lat 80.

Pytam często na sali: skąd brać pomysły? Można adaptować klasykę literatury – jak Wajda adaptujący Reymonta. Można tworzyć laboratoryjną fikcję jak w Incepcji. Ale najmocniejszym, najbardziej poruszającym źródłem jest codzienne życie.

Przed erą internetu naturalnym centrum wymiany historii był zakład fryzjerski, magiel czy taksówka. Pod hełmowymi suszarkami kobiety zwierzały się ze swoich największych sekretów. Jedna z naszych uczestniczek, pani Barbara, przywołała historię klientki zmagającej się z dylematem: odejść od notorycznie zdradzającego męża-taksówkarza w latach 80., czy zostać w małżeństwie dla dobra dzieci i materialnego bytu?

W kilka minut na warsztatach zamieniliśmy tę krótką anegdotę w gotowy treatment: postawiliśmy bohaterkę przed trudnym wyborem, uwzględniliśmy realia epoki, w której „złotówa” był królem ulicy, i wykreowaliśmy pełnokrwisty dramat obyczajowy.

KADR 3: BOHATER TO AKCJA. HISTORIĘ MUSISZ ZMIEŚCIĆ NA PUDEŁKU OD ZAPAŁEK.

Żelazne reguły: winda, logika i ucho

Podczas spotkań przekładamy wspomnienia na konkretne reguły dramaturgii, czerpiąc z klasycznych praw teatru i kina:

• Bohater to akcja (Arystoteles w praktyce): Człowiek w filmie nie istnieje przez to, co o sobie mówi, ale przez to, co robi pod presją przeszkód. Bohater staje się magnetyczny dla widza dopiero wtedy, gdy musi z czegoś zrezygnować i podjąć nieodwracalną decyzję.
• Test windy i pudełka od zapałek: W Ameryce scenarzysta musiał sprzedać pomysł producentowi w windzie między 1. a 10. piętrem. W Polsce mówimy, że esencja opowieści (storyline) musi zmieścić się na ściance pudełka od zapałek. Trzy zdania: Kto? Do czego dąży? Co staje mu na drodze?
• Prawda a fikcja: Prawda bywa nielogiczna – ktoś może dwukrotnie wygrać szóstkę w totka i to będzie fakt. Natomiast fikcja musi być bezwzględnie logiczna i konsekwentna, żeby widz nie zwątpił w opowieść ani przez ułamek sekundy.
• Najtrudniej oszukać ucho: Oko nabierze się na sztuczny śnieg z celulozy sypany w upalnym sierpniu. Ale ucho natychmiast zdemaskuje fałsz. Dźwięk to nasz ewolucyjny atawizm bezpieczeństwa z czasów jaskiniowych – w kinie to ucho decyduje o prawdzie.

Spojrzenie praktyka z planu i sceny

Jako aktor i reżyser z trzydziestoletnim doświadczeniem w teatrze i filmie wiem jedno: papier przyjmie wszystko, ale obiektyw kamery i oko widza bezlitośnie weryfikują każdą fałszywą nutę. Na warsztatach nie uczymy się tworzenia oderwanej od życia teorii – sprawdzamy, jak suchy zapis w scenariuszu zamienia się w żywy, pulsujący konflikt przed kamerą.

INFORMACJE O SPOTKANIU

Formuła: Warsztat inspiracyjno-poznawczy (ok. 2,5 – 3 godz.)

Prowadzący: Rafał Kosecki (aktor, reżyser, edukator filmowy)

Atmosfera: Całkowicie otwarta – można aktywnie opowiadać, można po prostu słuchać i podglądać kulisy kina.

Dla kogo: Kluby seniora, domy kultury, biblioteki i międzypokoleniowe grupy twórcze.

Zapraszamy do wspólnego odkrywania magii scenariusza. Bo każdy z nas nosi w pamięci historię, która czeka na swój filmowy klaps!